Table of Contents
วันหนึ่งความทรงจำจะทำให้คุณแตกสลาย รวมเรื่องสั้นจากปลายปากกาของจิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท เจ้าของผลงานเรื่อง สิงโตนอกคอก ซึ่งได้รับรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน (S.E.A. WRITE AWARD) ประจำปี 2560 เธอเป็นนักเขียนรางวัลซีไรต์ชาวไทยที่อายุน้อยที่สุด และมีอีกนามปากกาหนึ่งที่รู้จักกันในชื่อ ‘ร เรือในมหาสมุท’
หนังสือเล่มนี้ประกอบด้วยเรื่องสั้น 9 เรื่อง ได้แก่ เศษของตกแตก, ล่องหน, ความทรงจำที่ขาดหายไป, ตายตะแคง, ชมรมคนฆ่าตัวตาย, เด็กสาวที่ถูกข่มขืนทางรูหู, การฆ่าตัวตายของพลวัต, ห้ามมองหน้าพระเจ้า และการมาถึงของอีกาดำ สะท้อนเรื่องราวของผู้คนในสังคมผ่านการตั้งคำถามและการเสียดสี ผสมผสานโลกความจริงกับกลิ่นอายสัจนิยมมายา ร่วมสำรวจลึกถึงจิตใจอันพังทลายที่ฉายภาพความเจ็บปวดของการเป็นทั้งผู้กระทำและผู้ถูกกระทำ โดยแต่ละเรื่องสั้นจะนำเราไปสัมผัสกับซากปรักหักพังของเศษเสี้ยวที่ยังคงสร้างบาดแผลให้พวกเขาทุกครั้งที่เหยียบย่ำเข้าไปในความทรงจำนั้นเอง
สำหรับมนุษย์บางจำพวกซึ่งแปลกแยกจากสังคม ความตายอาจกลายเป็นหลุมลึกไร้ก้นบ่อที่ถมอย่างไรก็ไม่มีวันเต็ม มันว่างเปล่า กลวงโบ๋ ร่วงหล่นวนซ้ำอย่างไร้จุดจบ หลังจากได้สัมผัสกับเศษเสี้ยวความพังทลายของพวกเขา ผู้เขียนจึงขอแบ่งความตายเป็นสามประเภท ดังนี้
1 ความตายของคนที่เรารัก
คุณจิดานันท์เปิดเรื่องด้วยความตายและตั้งคำถามถึงความหมายของการเกิดมาในเรื่องสั้น ‘เศษของตกแตก’ ชายหนุ่มผู้เป็นนักเขียนรางวัล แต่ผลงานของเขากลับไม่สามารถก้าวข้ามเงาของพ่อเลี้ยงซึ่งเป็นนักเขียนชื่อดังได้ ตลอดทั้งเรื่องบทสนทนาระหว่างเขากับเด็กชายคนหนึ่งจะทำให้เราสะกิดใจถึงความจริงว่าชีวิตมันน่าเศร้าเพียงใด
ต่อด้วยเรื่องราวของหญิงสาวที่ต้องเผชิญกับการสูญเสียแม่ ด้วยเหตุผลบางอย่างเธอกลับมองไม่เห็นคนข้างตัวขึ้นมา ร่วมค้นพบความหมายของความตายและการเยียวยาความเศร้าทางใจ จากโรคที่คนในสังคมอาจเป็นแบบไม่รู้ตัวในเรื่องสั้น ‘ล่องหน’
และเรื่องสั้น ‘ความทรงจำที่ขาดหายไป’ ภาพครอบครัวที่มีเพียงพี่ชายกับน้องสาว ข่าวการสลายการชุมนุมทางการเมืองทำให้จิตสำนึกเธอบอบช้ำจากความทรงจำที่ไม่อาจลบเลือน บางครั้งความตายของคนที่เรารักก็ย้อนกลับมาทำร้ายเราซ้ำแล้วซ้ำเล่า
2 ความตายของคนอื่น
มนุษย์มักแบ่งความสำคัญของคนที่ตายจากความสนิทและความผูกพัน เช่นเดียวกับในเรื่องสั้น ‘ตายตะแคง’ การฆ่าแมลงสาบตัวหนึ่งทำให้หญิงสาวย้อนนึกถึงความตายของคนจรจัด มันช่างง่ายดายที่คนเราจะปฏิบัติต่อความเป็นมนุษย์ไม่เท่ากัน แต่สิ่งที่น่าเศร้ากว่าคือการที่คนส่วนใหญ่มองว่าเป็นเรื่องปกติในสังคม
ขณะเดียวกัน เรื่องสั้น ‘ชมรมคนฆ่าตัวตาย’ ชมรมแปลก ๆ ซึ่งรวมคนสิ้นหวังและมีปัญหารุมเร้า พวกเขามาเพื่อหาวิธีปลิดชีพตน แต่คนที่มีชีวิตอยู่กลับกลายเป็นผู้ที่ต้องแบกความทรงจำนั้นจนกว่าจะตายเสียเอง
บ่อยครั้งที่ความตายของคนอื่นทำให้ผู้ที่อยู่ต้องทุกข์ทนราวกับโดนสาป เรื่องสั้น ‘การฆ่าตัวตายของพลวัต’ เล่าถึงคนสองคนที่เจอเรื่องหนักหนาและเป็นที่พักใจให้แก่กัน เมื่อพลวัติตัดสินใจจบชีวิตลงจึงทำให้เธอได้พบน้องชายของเขา ในช่วงที่ชีวิตดำดิ่งลงไปสู่ความมืดบางครั้งเราก็แค่ต้องการการปลอบโยนจากใครสักคนเพียงเท่านั้น
3 ความตายของตัวเราเอง
เรื่องสั้น ‘เด็กสาวที่ถูกข่มขืนทางรูหู’ เมื่อเธอต้องอยู่บนรถตู้ที่มีคนไม่จ่ายเงินค่าเดินทาง คนที่นั่งข้างหน้าพูดถึงการข่มขืน เธอจึงนึกถึงบาดแผลที่เคยได้รับในวัยเด็กและร้องไห้ออกมาเงียบ ๆ แต่การถูกคนรอบข้างหมางเมินยิ่งตอกย้ำถึงความโหดร้ายของโลกใบนี้จนหัวใจเธอแหลกสลายอีกครั้ง
เมื่อเล่าเกี่ยวกับสังคมปัจจุบันไปแล้วก็มาถึงเรื่องราวเหนือธรรมชาติอย่างสัจนิยมมหัศจรรย์ในเรื่องสั้น ‘ห้ามมองหน้าพระเจ้า’ ณ ดินแดนไกลแสนไกลไม่เคยมีใครเห็นพระพักต์รูปปั้นของพระเจ้า เพราะเมื่อตั้งคำถามจะถูกขับไล่ เมื่อฝ่าฝืนข้อห้ามจะได้รับโทษทัณฑ์สูงสุดคือความตายสถานเดียว
และเรื่องสั้นลำดับสุดท้าย ‘การมาถึงของอีกาดำ’ อาวาห์อีกาขาวกำพร้าซึ่งถูกหญิงสาวนำมาเลี้ยงดูให้เติบใหญ่ มันพบว่าในโลกกว้างมีอีกาดำที่แข็งแรงอีกตัว ร่วมดำดิ่งไปกับการพยายามตามหาตัวตน ความรัก เซ็กซ์ และเพศสภาพ ซึ่งปิดท้ายด้วยความแหลกสลายจากภายในที่อาจเป็นความตายของตัวเราเอง
4 คนเราเกิดมาแล้วตายได้ 2 ครั้ง
ว่ากันว่าคนเราตายได้สองครั้ง ครั้งแรกคือการตายโดยสิ้นลมหายใจ ครั้งที่สองคือการตายไปจากความทรงจำ เรื่องสั้นทั้ง 9 เรื่องได้พาเราดำดิ่งสู่ความทรงจำของมนุษย์ที่มีชีวิตอยู่อย่างแหลกสลาย ตัวละครทั้งหมดล้วนเผชิญกับความตายของตัวเอง คนใกล้ตัว หรือแม้แต่คนแปลกหน้า จนร่วงหล่นลงไปในหลุมลึกของความทรงจำและไม่อาจปีนป่ายขึ้นมาได้อีก บ้างก็คร่ำครวญบ้างก็กล้ำกลืนถึงความโหดร้ายของโลกใบนี้ ที่ทุบตีพวกเขาจนกลายเป็นเศษของแตก ๆ บนพื้นได้อย่างง่ายดาย
สิ่งนี้เองทำให้ผู้เขียนนึกถึงคำพูดที่ว่าคนเราเกิดมาแล้วตายได้ 2 ครั้ง จากในเรื่องสั้น ‘ตายตะแคง’ การฆ่าแมลงสาบแค่ตัวเดียวทำให้ผู้กระทำย้อนนึกถึงการเสียชีวิตของคนจรจัด เป็นความตายที่เงียบงันและต่างกันในความรู้สึก ความทรงจำที่เธอเห็นคนตายเป็นครั้งแรกอาจหมายถึงการเห็นคนตายไปจากโลกนี้อย่างสมบูรณ์โดยไร้ซึ่งคนจดจำ
แม้สังคมจะพร่ำบอกว่าเราเกิดมาเป็นคนเหมือนกันแต่มนุษย์นั้นไม่เคยให้ค่าความเป็นคนเท่ากันอยู่ดี ทว่าบางครั้งการตายของคนที่รักกลับทำให้เราละเลยคนรอบข้าง จากเรื่องสั้น ‘ล่องหน’ อาการของโรคที่ทำให้มองไม่เห็นและสัมผัสตัวตนไม่ได้ คงไม่ต่างอะไรจากการทำร้ายให้เขาตายไปจากชีวิต เรามักจะเมินเฉยต่อความเจ็บปวดของคนอื่นได้เป็นปกติ เช่นเดียวกับ ‘เด็กสาวที่ถูกข่มขืนทางรูหู’ ถึงในเรื่องสั้นจะไม่มีใครเสียชีวิตจริง ๆ แต่ความเฉยเมยจากคนบนรถตู้ในสถานการณ์ที่น่าอึดอัด และความทรงจำที่เธอเคยถูกล่วงละเมิดทางเพศได้ถูกนำมาสะกิดย้ำ ๆ คงไม่ต่างจากการข่มขืนเธอซ้ำแล้วซ้ำเล่าให้ตายทั้งเป็น
5 ความรู้สึกหลังอ่าน: มหาสมุทรหยั่งได้แต่ใจมนุษย์ยากแท้หยั่งถึง
บ่อยครั้งที่ความทรงจำอันเลวร้ายทำให้มนุษย์แตกสลายอย่างเดียวดายและตายเพียงลำพัง สมมุติว่าทางข้างหน้าเต็มไปด้วยเศษแก้วเราจะเหยียบมันไหม แน่นอนว่าคงไม่ แต่บางครั้งเราก็เผลอเดินไปเหยียบมันโดยไม่ได้ตั้งใจจนเศษแก้วพวกนั้นบาดเนื้อ กรีดลึก กลายเป็นแผลเหวอะหวะบนฝ่าเท้า เช่นเดียวกับความทรงจำ เรื่องบางเรื่องแม้ไม่ได้อยากนึกถึงแต่มันก็ย้อนกลับมาทำร้ายให้เราเจ็บได้ตลอดจริงไหมล่ะ
หลังจากอ่านหนังสือเล่มนี้จบอาจด้วยอายุหรือประสบการณ์ของผู้อ่านยังมีไม่มากพอ บางเรื่องสั้นอ่านแล้วก็ไม่เข้าใจอยู่เหมือนกัน คล้ายโดนตีหัวให้มึนแล้วฟาดซ้ำตลอดเวลา แต่ทำให้ได้นั่งตกตะกอนความคิดว่าเออมนุษย์ที่อยู่ในสังคมแห่งกฎเกณฑ์และศีลธรรมเนี่ยสามารถฆ่าคนคนหนึ่งให้ตายได้อย่างเลือดเย็นเลยเนอะ บางคนรู้หน้าไม่รู้สุขภาพจิต ส่วนเรื่องสั้นที่ชอบคือ ‘เศษของตกแตก’ กับ ‘ชมรมคนฆ่าตัวตาย’ ที่สุดของความอึดอัดและหนักหน่วงขอยกให้ ‘การมาถึงของอีกาดำ’ เป็นเรื่องปิดท้ายที่ไม่ชอบ (ในสิ่งที่ตัวละครโดนกระทำเท่าไหร่) แต่ผู้เขียนกลับถูกใจในความแฟนตาซีและสัญญะที่คุณจิดานันท์ซ่อนไว้ ถึงเกือบทั้งเล่มจะเล่าเกี่ยวกับความตายวน ๆ ซ้ำ ๆ จนน่าเบื่อไปบ้างแต่ก็อยากให้ทุกคนลองอ่านดูสักครั้ง
สุดท้ายนี้ หากมนุษย์เปรียบเป็นประติมากรรมที่สร้างขึ้นจากน้ำมือพระเจ้า เราคงเป็นผลงานชิ้นเอกที่เต็มไปด้วยร่องรอยของความไม่สมบูรณ์ บ้างแตกหัก มีรอยร้าว และต้องใช้เวลารักษา ทว่าในไม่ช้าวันหนึ่งความทรงจำจะทำให้คุณแตกสลายอยู่ดี
